 |
MÜHENDİS ve MAKİNA Ocak 2002 - Sayı 504
|
TÜRKİYE’NİN
DOĞAL GAZ TEMİN VE TÜKETİM POLİTİKALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ*
GİRİŞ
Ülkemizde yurt içi kaynaklardan doğal gaz üretimiyle ilgili ilk uygulamalar, TPAO bünyesinde 1976’da gerçekleşmiştir. 1980’li yılların ilk yarısında BOTAŞ tarafından doğal gaz talep tahmini ve doğal gaz temin planlamasıyla ilgili ilk çalışmalar yapılmıştır.
1980’li yıllarda doğal gaz teminine yönelik yapılan planlama ve anlaşmalarda, yıllık olarak Rusya’dan azami 6 milyar m³, Cezayir’den de, LNG olarak tankerlerle 2 milyar m³ olmak üzere toplam 8 milyar m³ doğal gaz ithalatı öngörülmekteydi. Bugün konuşulan tüketim miktarlarının çok gerisinde kalan bu kabuller, boru hattı tasarımında ve Marmara Ereğlisi LNG Terminalinin kapasite seçiminde etkin olmuştur.
Tablo 1. Yıllar İtibariyle Doğal Gaz Tüketimi
Yıllar |
Toplam [milyon m3] |
1987 |
513 |
1988 |
1.166 |
1989 |
3.099 |
1990 |
3.315 |
1991 |
4.062 |
1992 |
4.444 |
1993 |
4.915 |
1994 |
5.183 |
1995 |
6.665 |
1996 |
7.700 |
1997 |
9.419 |
1998 |
9.889 |
1999 |
12.040 |
2000 |
14.148 |
Kaynak: BOTAŞ, (http://www.botas.gov.tr)
Alternatif birçok yakıta göre ucuzluğu, kullanım kolaylığı, stoklama sorununun olmayışı vb. üstünlükleri doğal gaza talebi hızla arttırmıştır. Doğal gazın ilk kullanıma başlandığı 1987 yılında 513 milyon m³ düzeyinde olan doğal gaz tüketimi, oniki yıl içinde yaklaşık 27.6 kat artışla 2000’de 14148 milyon m³’e ulaşmıştır. Türkiye’nin son oniki yıldaki doğal gaz tüketimi tablo 1’de verilmiştir.
Önümüzdeki yıllarda, doğal gazın elektrik enerjisi üretiminde ve sanayide daha yaygın bir biçimde kullanımının planlanmasından ötürü, doğal gaz talebinin, daha hızlı bir şekilde artması beklenmektedir. Türkiye’nin 2002-2020 dönemi doğal gaz talep tahmini aşağıda verilmiştir.
Tablo 2. Türkiye Doğal Gaz Talep Tahmini
Tablo 2. Türkiye Doğal Gaz Talep Tahmini
Yıllar |
Talep tahmini [milyon m3] |
Artış endeksi (2000=100%) |
2002 |
21.395 |
151% |
2003 |
32.470 |
230% |
2004 |
36.419 |
257% |
2005 |
43.599 |
308% |
2006 |
46.047 |
325% |
2007 |
47.878 |
338% |
2008 |
49.463 |
350% |
2009 |
52.176 |
369% |
2010 |
55.102 |
389% |
2020 |
82.000 |
580% |
Kaynak: BOTAŞ, (http://www.botas.gov.tr)
Doğal gaz tüketiminin 2000 yılına göre, 2005 yılında 3.08 kat, 2010 yılında 3.89 kat, 2020 yılında 5.8 kat artışının planlanmasındaki en büyük etmen; elektrik enerjisi üretiminin, yaygın bir biçimde doğal gaza dayandırılmasıdır.
1999 yılındaki TMMOB II. Enerji Kongresi’ne sunduğumuz tebliğde; BOTAŞ Genel Müdürlüğünün o dönemdeki sektörel doğal gaz talep tahminlerine ilişkin bilgiler yer almıştı. Buna göre, 1998’de konut sektörününü %22 olan payı, 2010’da %15’e, 2020’de %12’ye düşüyor, sanayinin payı %19 düzeyinde kalıyor, gübrenin payı %5’den 2010’da %2’ye, 2020’de %1’e düşüyor, elektriğin payı ise %54’den 2010’da %64’e, 2020’de %68’e çıkıyordu.
Tebliğde, bu talep tahmini ile ilgili olarak şu yorum yapılmıştı.
“1998-2020 dönemi
için yapılan bu talep tahmininde sanayinin doğal gaz talebinin 7.98 kat artmasına
karşın, elektrik enerjisi üretimi için doğal gaz talebi 10.54 kat artmaktadır.
Elektrik enerjisinin en büyük tüketicisi olan doğal gaz talebinin % 30’u üzerinde
olan bir elektrik enerjisi üretim amaçlı doğal gaz talep tahmininin mantığı
anlaşılamamaktadır. Bu kabuller, üretilecek elektriğin diğer ülkelere mi
satılacağı sorusunu akla getirmektedir.”
Tebliğin sözlü sunuşunda da, BOTAŞ’ın doğal gaz talep tahminlerinin dayandığı esasların ve kabullerin ilgili taraflarca bilinmediği hususu da belirtilmişti.
BOTAŞ’ın güncel talep tahminlerindeki değişiklikler, bu açıdan anlamlıdır. İki yıl içinde, sanayinin sektörel tüketim payının aynı kalması öngörüsünden iki katına çıkması öngörüsüne nasıl ulaşılmıştır?
Elektrik enerjisi üretiminin büyük ölçüde doğal gaza dayandırılmasına yönelik politikalara, Odamız ve Elektrik Mühendisleri Odasından gelen eleştirilere kulak verilmez iken, Dünya Bankasının “elektrikte sınırsız satın alma, yüksek kar garantisi uygulamalarına” karşı çıkması sonucu; bu alanda politikalar ciddi değişikliklere uğramıştır. İki yıl önce, 2010 yılında 34224 milyon m3 doğal gazın elektrik enerjisi üretiminde kullanımı öngörülmüşken, 2001 yılında sektörel talep tahminlerinde 25413 milyon m3 olarak öngörülmesi, bu değişikliği göstermektedir.
Tablo 3. Türkiye Sektörel Doğal Gaz Talebi [milyon m3]
Yıllar |
Konut
|
Elektrik |
Gübre |
Sanayi |
Dahili
tüketim |
TOPLAM
|
||||||
Miktar |
% |
Miktar |
% |
Miktar |
% |
Miktar |
% |
Miktar |
% |
Miktar |
% |
|
2002 |
3.448 |
16% |
13.982 |
65% |
24 |
0,1% |
3.244 |
15% |
697 |
3% |
21.395 |
100% |
2003 |
5.109 |
16% |
19.226 |
59% |
304 |
1% |
7.101 |
22% |
730 |
2% |
32.470 |
100% |
2004 |
5.974 |
16% |
19.257 |
53% |
304 |
1% |
10.123 |
28% |
761 |
2% |
36.419 |
100% |
2005 |
7.371 |
17% |
21.698 |
50% |
304 |
1% |
13.449 |
31% |
777 |
2% |
43.599 |
100% |
2006 |
8.628 |
19% |
21.864 |
47% |
304 |
1% |
14.474 |
31% |
777 |
2% |
46.047 |
100% |
2007 |
9.394 |
20% |
21.813 |
46% |
304 |
1% |
15.590 |
33% |
777 |
2% |
47.878 |
100% |
2008 |
9.994 |
20% |
21.787 |
44% |
304 |
1% |
16.601 |
34% |
||||